(NetCoDo)Một trong những điểm nhấn của Festival Huế lần này là chương trình Đêm hoàng cung diễn ra trong Đại nội Huế vào các đêm 3, 6, 9/6/2006, đây là chương trình văn hóa nghệ thuật gắn với lễ hội, hướng đến mục đích tái hiện vẻ đẹp lung linh, huyền ảo của Đại nội về đêm.

Tham gia Đêm hoàng cung, du khách được thưởng thức các hoạt động văn hóa nghệ thuật cung đình như: nhã nhạc, múa cung đình, tuồng, ca Huế và một số loại hình nghệ thuật đặc sắc của Việt Nam được đưa về đúng với không gian diễn xướng nguyên thủy; nghệ thuật ẩm thực cung đình đa dạng của Huế trong chương trình dạ yến tiệc; chứng kiến đời sống cung đình và sinh hoạt của các cung nữ; tham gia các trò tiêu khiển cung đình của giới quý tộc xưa qua các trò chơi: Đầu hồ, đổ xăm hường, thả thơ đố chữ, đố thơ trên lồng đèn; v.v...

Thậm chí, chỉ cần thả bộ dọc các lối đi, trong ánh sáng tỏa ra từ những chiếc đèn lồng, giữa hai hàng nến cắm trong chén đất hình hoa sen, lắng nghe tiếng nhạc cung đình phát ra từ những chiếc loa được gắn một cách kín đáo trên các hàng cây, du khách cũng đã ngỡ như mình không phải đang sống trong thời hiện tại mà đang quay ngược thời gian, bước vào không gian của quá khứ vàng son, diễm lệ của một vương triều Nguyễn xưa.

Đạo diễn Lê Quý Dương

Và đạo diễn của chương trình, đạo diễn Lê Quý Dương, lạ thay, lại không phải là người con sinh ra từ Huế, song anh đã rất thành công khi tái hiện lại một Đêm hoàng cung lung linh, trầm mặc và bí ẩn. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện ngắn với anh về Festival năm nay, về công việc đạo diễn Đêm hoàng cung cũng như những dự định trong tương lai.

Không phải là người Huế, anh có khó khăn gì để cảm nhận hồn Huế xưa khi nhận lời đạo diễn Đêm hoàng cung?

Tôi đến Huế với xuất phát điểm là sự tôn trọng văn hóa Huế, con người Huế và với sự hứng thú của cảm giác bước vào một cuộc khám phá cho riêng mình. Việc hình thành ý tưởng và viết kịch bản thực ra lại diễn ra rất nhanh, nhưng đó là kết quả của gần hai tháng tìm hiểu, khảo sát. Trước tiên, tôi tìm kiếm những bài viết, hình ảnh qua các cuốn sách cổ nhất ở thư viện Huế. Tiếp đến, tôi tìm sự giúp đỡ từ Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, tiếp cận với những người nghiên cứu của trung tâm như anh Phùng Phu, anh Trần Đức Anh Sơn, anh Hải Trung, tiếp cận với những tư liệu sống như thầy Vĩnh Cao, anh Trịnh Bách, chị La Thị Cẩm Vân, từ đó có những hình dung ban đầu cho chương trình.

Song như vậy vẫn chưa đủ, bởi vì việc cảm nhận cho được hồn Huế xưa và chuyển tải nó đến người xem thực sự là rất khó, nhất là khi tôi không phải là người Huế. Hơn nữa, không thể lấy cái tôi, sự thông minh hay kinh nghiệm cá nhân để áp đặt lên phông văn hóa cổ xưa của Huế. Vì thế, tôi đã cảm nhận Huế theo cách của riêng mình. Tôi thường lang thang trong Đại nội, đi trên các lối đi, giữa các cột đá của trường lang, thâm nhập từng ngõ ngách, nhặt từng viên gạch vỡ, để cảm nhận sự hiện hữu của người xưa ở đâu đây. Và ý tưởng đến từ những điều nhỏ nhặt đó, từ viên gạch vỡ, từ nỗi sợ mơ hồ, từ ảo giác về cuộc sống của những con người xưa cũ. Từ đó, xác định công việc của mình là phải phát sáng họ để thời đại hôm nay nhìn thấy. Đây chính là ý tưởng "phát sáng huyền thoại Huế" xuyên suốt cho chủ đề ánh sáng và chủ đề Tam cung lục viện của Đêm hoàng cung.

Ba Đêm hoàng cung đã kết thúc, khá thành công theo đánh giá của du khách, riêng anh, anh nhận thấy tất cả đã đạt được bao nhiêu phần trăm ý đồ của anh theo kịch bản ban đầu? Anh hài lòng và chưa hài lòng điểm nào của Đêm hoàng cung?

Xét tổng thể chương trình Đêm hoàng cung đã diễn ra so với quy mô kịch bản ban đầu thì chúng ta đã làm được khoảng 55-60 phần trăm. Song, đây là điều đã được dự đoán trước do nhiều hạn chế về thời gian, kinh phí và nhân lực.

Nhìn chung, tôi khá hài lòng với kết quả của Đêm hoàng cung. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện chương trình, có một chi tiết nhân văn khiến tôi rất xúc động. Do thời gian dành cho các nghệ nhân làm 1.560 chiếc đèn lồng đỏ xếp thành chữ Thuận Hóa Phú Xuân trong chương trình là quá ngắn nên BTC đã huy động cả những phạm nhân trong lao Thừa Phủ và trại Bình Điền để thực hiện cho kịp tiến độ. Theo tôi, đây là điều rất tuyệt vời, bởi vì như vậy các phạm nhân cũng đã tham gia vào một lễ hội lớn của địa phương.

Điểm chưa hài lòng trong chương trình chính là phần Dạ yến tiệc. Thứ nhất, bàn ghế của dạ yến tiệc phải sơn son thếp vàng chứ không chỉ là những bộ bàn ghế sắt phủ khăn như trong các bữa tiệc cưới như vậy. Ngoài ra, phục trang của các cung nữ phục vụ cũng chưa chuẩn, không những thế, thay vì đi hài thì các cô người đi dày, người đi dép trông rất lộn xộn. Đặc biệt, thực đơn với bảy món chưa phản ánh được phong cách ẩm thực cung đình xưa.

Dù sao, lần đầu tiên thực hiện chương trình Đêm hoàng cung mà làm được như thế theo tôi cũng đã khá thành công.

Theo anh, chương trình Festival Huế năm nay BTC sắp xếp đã hợp lý chưa, vì chương trình OFF có phần lấn lướt chương trình IN, điều này ảnh hưởng gì đến Đêm hoàng cung?

Không ảnh hưởng gì, vì chưa kể khách du lịch, chỉ tính riêng người dân Huế cũng đã khoảng 400.000 người, vậy thì số lượng chương trình IN và chương trình OFF như vậy vẫn chưa đủ để tạo nên nhiều sự lựa chọn cho tất cả các tầng lớp. Đây chính là quan điểm làm du lịch hiện đại, vì nhu cầu của con người bây giờ là rất cụ thể. Vì vậy càng nhiều chương trình với phong cách, mục đích hướng đến khác nhau sẽ càng có nhiều sự lựa chọn cho du khách.

Đây là lần đầu tiên anh tham gia Festival Huế, anh đánh giá như thế nào về Festival Huế 2006?

Do bận làm Đêm hoàng cung nên tôi cũng chưa xem hết các chương trình, nhưng theo tôi Festival năm nay thực sự là festival của người Huế. Từ khâu chuẩn bị đến tham gia vào các chương trình, người dân Huế đã háo hức và nhiệt tình hưởng ứng. Một sự thành công nữa, đó là tính chuyên nghiệp trong tổ chức và ý thức đưa thương hiệu Festival Huế trở thành một thương hiệu đẳng cấp quốc tế. Nội dung chương trình năm nay cũng rất phong phú, tạo nên nhiều sự lựa chọn hấp dẫn cho du khách. Ngoài ra, theo nhận định của tôi thì Festival năm nay, dưới con mắt của một người nước ngoài, là đã có nét riêng, thực sự đã trở thành một đặc sản của Huế, tạo nên sự khác biệt về văn hóa, không bị đánh đồng với các nền văn hóa khác.

Tuy nhiên, trong các kỳ festival sắp tới, với mục tiêu là biến Festival Huế thành một festival đẳng cấp quốc tế, có một vấn đề cần phải giải quyết. Đó là việc quy hoạch lại các chương trình tham dự của các đoàn quốc tế. Cần phải lựa chọn một cách kỹ lưỡng, tránh chuyện một số đoàn chỉ là đoàn văn nghệ quần chúng. Trong khi, chúng ta đưa ra những chương trình hay nhất, tinh túy nhất được thể hiện bởi những nghệ nhân, nghệ sỹ xuất sắc nhất mà lại mời đến festival những đoàn nghệ thuật không chuyên nghiệp, chỉ mang tính màu cờ sắc áo là không tương xứng. Theo tôi, trước tiên nên chọn các đoàn nghệ thuật đặc trưng cho nền văn hóa của những nước từng có cố đô trong lịch sử như Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Nhật,... để đối trọng với nền văn hóa của Cố đô Huế nói riêng và của Việt Nam nói chung.

Một điều nữa là không nên đưa các chương trình nghệ thuật quốc tế vào biểu diễn trong Đại nội. Huế có nhiều điểm có thể tổ chức biểu diễn, nên dành không gian trang nghiêm này hoàn toàn vào việc tái hiện lại không gian xưa, chứ không nên dựng các sân khấu sắt thép như hiện nay. Như thế sẽ làm hỏng hồn xưa của nơi đây.

Nếu như có lời mời tham gia Festival Huế 2008, anh có tái hiện lại Đêm Hoàng cung không hay sẽ làm một chương trình khác. Nếu có tái hiện lại Đêm hoàng cung thì anh có ý tưởng gì để Đêm Hoàng cung 2008 mới hơn và phong phú hơn?

Như tôi đã nói lúc nãy, Đêm hoàng cung năm nay chỉ mới làm được 55-60% kịch bản ban đầu. Vì vậy, 2008, tôi sẽ lại tiếp tục tái hiện Đêm hoàng cung và Đêm hoàng cung 2008 sẽ khai thác nhiều hơn, sống động hơn chuyện thâm cung bí sử của triều Nguyễn. Những gì chưa thực hiện được trong năm nay như chợ Thành Thái, câu chuyện của đám lính vệ quân, của các quan lại, các cung tần mỹ nữ hay quy trình làm các đồ ngự dụng trong cung,... sẽ được tái hiện.

Ngoài ra, tôi cũng đang ấp ủ một chương trình mới nhưng hiện tại chưa thể tiết lộ điều gì. Thực ra, qua 4 kỳ festival, theo tôi, chúng ta cũng mới chỉ khai thác được 7-8% trữ lượng văn hóa Huế, vốn được hình thành trong suốt 143 năm triều Nguyễn và rộng hơn là trong suốt 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân. Festival năm nay rất hoành tráng, thành công, song nhiều nét văn hóa chúng ta vẫn còn bỏ ngỏ như dòng sông Hương, con đò, mái chèo, bầu trời xứ Huế, hệ thống chùa Huế, chợ Huế, món ăn dân dã của Huế,... Vì thế, chương trình mới của tôi sẽ lấy ý tưởng từ những nét văn hóa này.

- Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện và chúc anh thành công trong các dự định tại Festival Huế 2008!

ĐT - NTT